Tinnitus door stress: oorzaken, symptomen en wat je eraan kunt doen

Kan spanning echt een piep, ruis of suis veroorzaken? Het eerlijke antwoord is: soms wel, maar zelden als enige factor. Stress kan tinnitus uitlokken, bestaande klachten harder laten binnenkomen en herstel in de weg staan. Zeker wanneer stress samengaat met bijvoorbeeld slechter slapen, overprikkeling of dat je sneller geïrriteerd of gefrustreerd raakt. Dit hangt vaak samen met het gevoel dat je minder controle hebt over je klachten of situaties in het dagelijks leven.

Wanneer daar ook nog spanning bij komt - vaak zonder dat je het doorhebt, zoals nek- en schouderspanning, kaakklemmen of tandenknarsen (bruxisme) - kan dit je klachten verder versterken.

Om te begrijpen waarom stress tinnitus zo sterk beïnvloedt, is het waardevol om te kijken naar de neurologie erachter.

De auditieve cortex is het hersengebied dat geluid verwerkt. Dankzij dit deel van ons brein kunnen wij horen, verstaan en begrijpen. Ons brein ontvangt de hele dag door verschillende signalen. Normaal gesproken filtert het brein een groot deel van binnenkomende signalen weg als "niet relevant". Bij mensen met tinnitus is die filtering verstoord: het brein blijft een intern signaal verwerken en versterken, ook al is er geen externe geluidsbron.

Het limbisch systeem (het emotionele centrum van de hersenen) speelt hierin een cruciale rol. Dit systeem koppelt emoties aan zintuiglijke ervaringen. Zodra het limbisch systeem een geluid labelt als bedreigend of onprettig, wordt dat geluid automatisch hoger geprioriteerd door de hersenen. Het brein gaat het actief monitoren. Dit verklaart waarom twee mensen met dezelfde tinnitus luidheid de klacht totaal anders kunnen ervaren: de één raakt er nauwelijks door gehinderd, de ander ervaart het als overweldigend.

Bij stress komt hier nog het stresssysteem bij. Cortisol en adrenaline verhogen de algemene neurale activiteit. Onderzoek toont aan dat chronisch verhoogde cortisolspiegels de gevoeligheid van de auditieve cortex kunnen vergroten. Het brein wordt letterlijk scherper afgestemd op geluidssignalen.

Meestal kan een ander deel van ons zenuwstelsel dan zorgen voor een rem zodat je brein een soort filter creert. Dit deel van het zenuwstelsel heet het parasympatische zenuwstelsel.

Maar door de verhoogfde cortisolspigel en de toegenomen gevoeligheid of activiteit van de auditieve cortez kan het functioneert  de remmende werking van het parasympathische zenuwstelsel, veek mooeilijker waardoor het (audiieve deel ) van je brein moeilijker "uit" kan wroden zetten. En je op deden duur eeder meer dan minder klachten ervaart.

De nervus vagus, een belangrike zenuw, speelt hiernaast ook een regulerende rol  omdat deze tegelijkertijd de remmende werking van het parasympathische zenuwstelsel vermindert  waardoor het brein het geluid  moeilijker "uit" kan zetten.

Het resultaat: een systeem dat continu aan staat, moeilijk filtert en zowel externe als interne geluiden, zoals tinnitus, steeds harder laat binnenkomen.

Het goede nieuws is dat hetzelfde brein dat tinnitus kan versterken, ook kan leren het te minderen of zelfs dat het weer stil kan worden. Is volledige stilte altijd bij iedereen haalbaar?  Dat misschien niet maar er is veel wat je wél kunt doen bij tinnitus en hyperacusis klachten. Dat is mogelijk doordat je brein neuroplastisch is: je hersenen kunnen zich aanpassen, veranderen en herstellen. Neurale verbindingen die steeds gebruikt worden, versterken zich. Verbindingen die je niet meer activeert, verzwakken.

Daarom werken we binnen de Tinnitus Academie onder andere op basis van neuroplasticiteit. Het gaat daarbij niet om het technisch ‘uitzetten’ van het geluid, maar om het veranderen van de neurale respons.

Juist in combinatie met een integrale benadering waarin we kijken naar cognitieve, fysieke en emotionele factoren die invloed hebben op jouw systeem maken we een duurzaam verschil.

Tinnitus en stress kunnen elkaar versterken in een vicieuze cirkel. Je hoort het geluid, schrikt ervan, gaat erop letten en juist die verhoogde aandacht maakt het opvallender. Ondertussen neemt de spanning toe, slaap je slechter en neemt je belastbaarheid af. Daardoor wordt de tinnitus opnieuw nadrukkelijker aanwezig.

Kenmerken die vaak passen bij stressgerelateerde tinnitus:

• De klachten ontstonden in een periode van hoge werkdruk, rouw, burn-out of emotionele onrust
• Het geluid wordt erger bij vermoeidheid of na drukke dagen
• De tinnitus zakt soms weg tijdens ontspanning of rustige periodes
• De sterkte wisselt sterk per dag of per week
• Je merkt ook onrust, overprikkeling of concentratieproblemen

Hoe lang tinnitus door stress en/of spanning aanhoudt, verschilt sterk per persoon en per situatie. Onderstaande tijdlijn geeft een globaal beeld - zonder garanties, want herstel verloopt zelden in een rechte lijn.

 Tinnitus die ontstaat na een acute stressperiode,  een drukke deadline, een emotionele schok of een nacht slecht slapen  verdwijnt bij veel mensen vanzelf zodra het zenuwstelsel herstelt. De sleutel is: voldoende rust, slaap en het vermijden van nieuwe overbelasting.

Als stress langer aanhoudt of het systeem al overbelast is, kan herstel meer tijd vragen. Tinnitus kan daarbij fluctueren: goede dagen of weken wisselen zich af met momenten van terugval.

Juist in deze fase is onze integrale begeleiding belangrijk, zodat klachten niet verder toenemen en er weer beweging richting herstel ontstaat.

Wanneer tinnitus langer dan drie maanden aanwezig is, spreken we van chronische tinnitus. Dat klinkt misschien ernstig of definitief, maar dat is het niet. ‘Chronisch’ zegt vooral iets over de duur van de klacht, niet over het vooruitzicht op herstel.

Wij zien mensen die 20 tot 30 jaar klachten hebben en ook dan is er vaak nog veel winst mogelijk. Bijvoorbeeld in de luidheid van het geluid, de emotionele reactie en de ervaren last in het dagelijks functioneren. Zodat er weer ruimte ontstaat voor (meer) rust. 

Tinnitus resoneert vaak op de achtergrond mee - soms meer, soms minder - wat onbewust en onbedoeld (veel) energie kan kosten.

Verandering en daarmee verbetering is mogelijk, onder andere door een integrale aanpak waarin de neuroplasticiteit van je brein een belangrijke rol speelt.

Ingewikkeld? Nee hoor. We maken het praktisch, diepgaand en houden het ook luchtig door een vleugje Twentse humor.

 Ja, stress kan tinnitus ‘uitlokken’ of versterken. Het verhoogt de alertheid van het auditieve systeem en maakt het brein gevoeliger voor externe en  interne signalen. Toch is stress zelden de enige factor.  Meestal spelen er ook andere factoren zoals slaap, gehoor, emotionele belasting en /of werkdruk een rol.

Dat verschilt per persoon. Soms neemt de tinnitus af wanneer het zenuwstelsel tot rust komt. In andere gevallen houdt het langer aan en kan het in de loop van de tijd toenemen. Het kan daarom helpend zijn om tijdig te kijken naar wat jouw klachten in stand houdt en hoe je je systeem weer in balans kunt brengen.

Ja, spanning in je nek-schouder regio en kaak (kaakklemen/tandenknarsen) speelt regelmatig een rol bij tinnitus. 

Soms wel, zeker als de stressbron wegvalt en het zenuwstelsel voldoende herstelt. Juist wanneer je net een paar weken klachten hebt is actieve begeleiding effectiever dan afwachten. Hoe langer een klachten patroon bestaat, hoe hardnekkiger het kan worden.

Neuroplasticiteit betekent dat de hersenen zich kunnen aanpassen, veranderen en herstellen. Bij tinnitus begeleiding op basis van neuroplasticiteit, zoals bij de Tinnitus Academie, leert het brein het tinnitus signaal opnieuw te beoordelen als neutraal, waardoor de (onbewuste) emotionele) reactie en de hinder afnemen. Dit resulteert bij jou in (meer) rust in je hoofd. 

Stress en spanning worden vaak door elkaar gebruikt, maar zijn niet hetzelfde. Stress is de reactie op belasting of druk die je (vaak onbewust) ervaart. Spanning gaat vooral over wat er in je lichaam gebeurt, zoals spieren die zich aanspannen. Bijvoorbeeld in je nek, schouders of kaak. Ze versterken elkaar: stress kan spanning veroorzaken, en spanning kan stress in stand houden.