Tinnitus en gehoorverlies: oorzaken, gevolgen en wat je eraan kunt doen

Misschien merk je dat stilte niet meer echt stil voelt. Of dat gesprekken meer moeite kosten dan vroeger. Je hoort bijvoorbeeld een piep, ruis of brom, terwijl je tegelijk het gevoel hebt dat geluid minder helder binnenkomt. Dat je minder goed hoort. Dan is het logisch dat je wilt begrijpen wat er precies speelt. Komt tinnitus door gehoorverlies, of zorgt tinnitus ervoor dat luisteren moeilijker wordt? In de praktijk kunnen ze in combinatie voorkomen en elkaar zelfs mogelijk versterken.

Bij de Tinnitus Academie zien we bijna dagelijks hoe groot de impact daarvan kan zijn. Het gaat niet alleen over wel of niet goed kunnen horen. De combinatie gehoorverlies en tinnitus beïnvloedt vaak bijvoorbeeld ook je slaap, concentratie, energie, jouw werk en soms zelfs het vertrouwen in je eigen lichaam. Bovenal beïnvloedt het jouw werk en of gezinsleven en het onbevangen deelnemen aan het sociale leven. Daarom kijken wij niet alleen naar gehoorverlies en tinnitus. We kijken naar het geheel. Naar jouw lichaam ‘als geheel’. Naar wat er in je oor gebeurt, welke invloed heeft het op jouw gehoor, naar de reactie van je zenuwstelsel, je brein, de rol van stress, spanning, overbelasting en de diverse geluidsprikkels die je gedurende de dag hoort. Klinkt dit als ver gezocht? Nee hoor, fysiologisch zijn deze factoren in relatie met tinnitus heel logisch.

Tinnitus betekent dat jij een geluid hoort zonder dat er een externe geluidsbron is. Dus er is geen geluid in de omgeving, maar jij hoort wel een geluid in je oor of bijvoorbeeld in je hoofd. Je hersenen, die in verbinding staan met je oor, geven een geluidssignaal af. Veel mensen noemen het oorsuizen, maar het woord suizen is eigenlijk te beperkt. Bij tinnitus kan een grote variatie aan geluiden worden waargenomen, die zowel afzonderlijk als in combinatie kunnen voorkomen. Veel gehoorde geluiden in het oor en/of hoofd van mensen zijn; een piep, ruis, brom, suis, fluittoon of zoem. Soms hoor je het in één oor, soms in beide oren en soms voelt het alsof het geluid zich meer in of zelfs buiten je hoofd bevindt.

Hoe tinnitus klinkt en hoeveel last je ervan hebt, verschilt sterk per persoon. Misschien merk je het vooral in bed, als het stil is. Of juist tijdens andere rustige momenten. Gewoon wanneer je bijvoorbeeld op de bank zit. Ook kan het zijn dat gehoorverlies en met name tinnitus zeer verstorend is wanneer je een gesprek voert. Als je tinnitus ‘over de externe geluiden heen wil komen’ of nadat je in een lawaaierige, drukke omgeving bent geweest dat tinnitus (fors) erger wordt.

Gehoorverlies betekent dat geluid minder goed binnenkomt of minder goed verwerkt wordt. Soms merk je dat meteen. Vaker gaat het geleidelijk. Je vraagt vaker of iemand iets wil herhalen, je verstaat mensen slechter in een drukke ruimte of je merkt dat luisteren je steeds meer energie kost.

Er zijn verschillende vormen van gehoorverlies. Bij geleidingsverlies komt geluid minder goed ‘door het oor heen’, bijvoorbeeld door oorsmeer, vocht of een probleem in het middenoor. Bij perceptief gehoorverlies zit de verstoring meestal in het binnenoor of in de gehoorzenuw. Dat komt vaak voor bij ouderdom, lawaaischade of andere vormen van belasting van het gehoor.

Voor tinnitus kan perceptieve gehoorverlies ook relevant zijn. Daarbij ontvangt je brein minder of vervormde informatie vanuit het (geh)oor. Juist dat kan een rol spelen bij het ontstaan of versterken van tinnitus. 

Gehoorverlies is niet altijd meteen duidelijk. Misschien hoor je ‘op papier’ nog redelijk, maar merk je dat luisteren steeds meer inspanning vraagt. Vooral in drukke omgevingen, op het werk of in sociale situaties kan dit merkbaar zijn. Wanneer je je regelmatig moet inspannen om een gesprek te volgen, kan dat leiden tot luisterstress. Deze extra belasting kan op zijn beurt een negatieve invloed hebben op tinnitus.

Tinnitus en gehoorverlies komen vaak in combinatie voor. Dat betekent niet dat iedereen met tinnitus automatisch slecht hoort. Ook betekent het niet dat je automatisch tinnitus krijgt als je slechter hoort. Wel zien we regelmatig dat tinnitus ontstaat op het moment dat het gehoorsysteem minder stabiel of minder volledig functioneert.

Heel eenvoudig uitgelegd: je oor geeft minder duidelijke, oftewel minder goede, signalen door aan je brein. Je brein probeert die signalen wel op te vangen en het gehoorverlies als het ware te compenseren. Het deel van ons brein dat ervoor zorgt dat we geluiden horen, elkaar kunnen verstaan en geluid kunnen begrijpen, heet het auditieve deel van het brein. Bij gehoorverlies probeert het auditieve deel van je brein de geluiden die nog wel binnenkomen zo goed mogelijk aan te vullen en te verwerken. Het auditieve deel van je brein wil ‘zijn taak’ zo goed mogelijk blijven vervullen.

Soms kan die aanvulling of verwerking anders uitpakken dan de werkelijke geluiden van buiten. Daardoor kan je brein zelf een geluidservaring creëren, die je kunt waarnemen als een piep, ruis of brom. Het geluid dat je hoort, is dus niet verzonnen, maar wordt daadwerkelijk door je hersenen gegenereerd en beïnvloed door verschillende factoren. Het auditieve deel van je brein speelt hierin een belangrijke rol: het bepaalt mede hoe sterk je het geluid waarneemt en hoeveel invloed tinnitus of oorsuizen heeft op je dagelijks leven.

Dat is ook de reden dat tinnitus niet heel luid hoeft te zijn om toch veel impact te hebben. Als je systeem gespannen is, je slaap onder druk staat, je vaak alert bent op het geluid of je lichaam voortdurend aan staat, krijgt tinnitus ‘meer gewicht’.

Juist omdat tinnitus en gehoorverlies sterk samenhangen met de manier waarop je brein geluid verwerkt, is er vaak meer mogelijk dan je in eerste instantie denkt.

Binnen de Tinnitus Academie werken we juist daarom ook vanuit het brein. Het deel van het brein waarmee we horen heet het auditieve deel van je brein. Dit zorgt ervoor dat we geluiden kunnen horen en elkaar bijvoorbeeld kunnen verstaan en begrijpen. Je brein, en daarmee het auditieve deel van je brein, is neoplastisch. Dat betekent dat het kan veranderen, zich kan aanpassen en kan herstellen. Met de juiste aanpak en begeleiding kan er daardoor weer meer rust en stilte ontstaan.

Vergelijk het met wanneer je een donkere kamer binnenkomt. In het begin zie je weinig, maar na verloop van tijd past je zicht zich aan en zie je steeds meer. Dat komt ook doordat je brein zich aanpast aan de nieuwe situatie. Of denk aan het zachte geluid van een koelkast of vaatwasser, dat je na een tijdje niet meer echt hoort.

Wanneer tinnitus ontstaat, past je brein zich aan deze nieuwe situatie aan. Doordat je brein kan veranderen, ontstaat er ruimte voor herstel en kun je weer meer rust en stilte ervaren.

Dit aanpassingsvermogen – neuroplasticiteit – is precies waar wij gebruik van maken.

Ook wanneer er sprake is van gehoorverlies, blijft dit vermogen bestaan. Er kan dus nog steeds ruimte ontstaan om (de invloed van) tinnitus te verminderen en meer rust te ervaren.

Precies daar ligt onze aanpak.

Een veelvoorkomende (mede)oorzaak is blootstelling aan langdurig, intens of hard geluid. Dit wordt ook wel het stapeleffect genoemd. Denk aan festivals, concerten, machines, gereedschap of jarenlang werken in een lawaaiige omgeving.

Soms ontstaan klachten na één duidelijke piekbelasting, bijvoorbeeld bij een geluidstrauma door vuurwerk, een harde knal of een explosie. Vaker bouwt schade zich geleidelijk op, soms pas na jaren merkbaar. Je merkt dan dat je gehoor is veranderd en dat er daarnaast tinnitus aanwezig is.

Ook ouderdom speelt vaak een rol. Naarmate je ouder wordt, neemt de gevoeligheid van het gehoor geleidelijk af. Dit wordt ook wel presbyacusis genoemd. Het is een heel normaal en logisch proces: net zoals een machine in de loop der jaren wat slijtage vertoont, geldt dat ook voor ons (gehoor)systeem.

Vooral hoge tonen worden dan minder goed gehoord. Bij een deel van de mensen gaat dit samen met tinnitus. Dit ontstaat vaak sluipend en wordt soms pas opgemerkt wanneer stilte niet meer als stil wordt ervaren, maar onrustig begint te voelen.

Daarnaast hebben bijvoorbeeld stress, overbelasting en vermoeidheid veel invloed op hoe tinnitus wordt ervaren. Stress is niet altijd de eerste oorzaak, maar kan je klacht wel sterker, indringender en vermoeiender maken.

Daarnaast kunnen verschillende medische factoren een rol spelen, zoals oorproblemen, plotseling gehoorverlies, bepaalde medicatie of lichamelijke spanning in de nek-, schouder- of kaakregio. Ook andere medische aandoeningen, zoals een hartinfarct, kanker of andere ernstige ziekten, kunnen indirect invloed hebben.

Ingrijpende gebeurtenissen in het leven, zoals het overlijden van een dierbare, een echtscheiding, verlies van werk, ziekte of langdurige stressvolle periodes, kunnen het systeem extra belasten en tinnitus beïnvloeden.

Misschien voelt dit niet meteen logisch, maar fysiologisch gezien is de relatie met tinnitus toch logisch.

De grootste last zit vaak niet alleen in het horen zelf, maar in alles wat daar omheen gebeurt. Gesprekken kosten meer energie. Vergaderingen worden vermoeiender. Soms kan het zelfs minder prettig voelen om je (klein)kinderen om je heen te hebben, hoe graag je dat ook zou willen. Na een drukke dag vol geluidsprikkels blijft je systeem aan staan. Daardoor herstel je minder goed en kan de irritatie en frustratie over het geluid wat jij hoort, tinnitus, alleen maar groter worden.

Slaap is voor veel mensen een gevoelig punt. In stilte valt tinnitus vaak extra op. Juist op het moment dat je wilt ontspannen, trekt het geluid je aandacht. Dat kan leiden tot onrust, moeite met inslapen of vaker wakker worden.

Na een paar slechte nachten merk je dit meestal ook overdag: concentreren gaat moeilijker, prikkels komen sterker binnen en de spanning loopt sneller op. Zo kan een vicieuze cirkel ontstaan, die tinnitus verder kan versterken.

Ook emotioneel kan de combinatie van tinnitus en gehoorverlies zwaarder zijn dan je misschien aan jezelf wilt toegeven, laat staan aan je omgeving. Misschien merk je dat je het vervelend vindt om steeds te vragen: ‘Wat zeg je?’ Of dat je partner geïrriteerd reageert wanneer je dit opnieuw vraagt.

Het kan zijn dat je onzekerder wordt over je gehoor, sociale situaties gaat vermijden of bang bent om belangrijke geluiden in het verkeer te missen. Ook de angst dat je klachten erger worden kan een rol spelen.

Op het werk kan dit leiden tot misverstanden, vermoeidheid en minder vertrouwen in je eigen functioneren. Thuis kan het zorgen voor spanningen, irritaties of een gevoel van schuld naar je naasten.

Een herkenbare situatie is die van iemand die woont of werkt in een omgeving met veel geluidsprikkels. Denk bijvoorbeeld aan een open kantoor. Je merkt dat het steeds meer moeite kost om spraak te verstaan en dat je aan het einde van de dag een piep hoort die niet meer wegtrekt.

In het begin lukt het vaak nog om door te gaan. Maar na verloop van tijd kost dit zoveel energie dat ook je concentratie, focus, slaap en stemming onder druk komen te staan. Je innerlijke rust raakt uit balans.

Juist op dat punt is het belangrijk om hier niet alleen mee te blijven rondlopen, of te denken dat je het zelf moet oplossen.

Als je tinnitus en gehoorverlies hebt, wil je meestal niet nog meer losse of tegenstrijdige adviezen. Je wilt duidelijkheid. Je wilt precies weten wat juist bij jouw klachten en in jouw situatie helpt.

Precies daar begint onze begeleiding:

Bij de Tinnitus Academie kijken we niet naar tinnitus als een klacht op zichzelf, maar naar het geheel. Naar jou als mens en naar je lichaam als geheel. Je oor, je gehoor, je belastbaarheid, je aandacht, je slaap, je stressniveau, jouw triggers en de manier waarop jouw systeem op geluid is gaan reageren.

Als er sprake is van gehoorverlies, kan een hoortoestel een zinvolle stap zijn. Hiervoor werken wij samen met audiologische centra en gerenommeerde audiciens; dit is hun expertise. Tinnitus is onze specialiteit. 

Sommige hoortoestellen hebben een ingebouwde maskeerfunctie. Wij raden het gebruik hiervan in principe af, omdat dit het systeem kan ontregelen en de tinnitus juist kan versterken. 

Veel mensen merken dat de grootste belasting niet alleen zit in wat ze horen, maar juist in de vermoeidheid, onrust en overprikkeling die zich daaromheen hebben opgebouwd. Juist daarom kijken wij breder en anders. We onderzoeken wat jouw klachten, vaak onbewust en onbedoeld, in stand houdt en waar ruimte ontstaat om weer grip te ervaren. 

Onze begeleiding is persoonlijk en kleinschalig. Je krijgt geen standaardlijst met adviezen of losse oefeningen, maar ondersteuning die past bij jouw situatie. Daarbij is er aandacht voor luisteren met minder spanning, het goed kunnen verwerken of anticiperen of externe geluidsprikkels, het eventueel herstellen van vertrouwen in je lichaam en bovenal stap voor stap terugvinden van rust in je dagelijks leven. 

Veel mensen proberen in eerste instantie zelf van alles. Ze zoeken stilte op of vermijden die juist. Ze zetten achtergrondgeluid aan, lezen zich in, beschermen hun oren extra goed en hopen dat het vanzelf minder wordt. Ook worden er losse behandelingen of technische hulpmiddelen geprobeerd.

Soms geeft dat tijdelijk wat verlichting. Toch merken veel mensen dat ze vooral bezig blijven met het managen van hun klacht: het onder controle houden, zonder dat er echt iets verandert in hoe ze zich voelen en hoe ze hun tinnitus ervaren.

Of misschien herken je dat luisteren je steeds meer energie kost? Of dat tinnitus vooral opvalt wanneer je moe, gespannen of overprikkeld bent? Misschien merk je dat je slechter slaapt, ‘sneller vol zit’ of sociale situaties anders bent gaan beleven of (zelfs meer) bent gaan vermijden. Dat zijn signalen dat er vaak meer speelt dan alleen het geluid, je tinnitus of gehoorverlies, zelf.

Juist dan kan gerichte begeleiding het verschil maken. Niet omdat jij iets fout doet, maar omdat het van binnenuit lastig is om overzicht te houden op een systeem dat mogelijk al langere tijd uit balans is.

Wij helpen je inzicht te krijgen in wat er gebeurt, waar jouw patroon vastloopt en wat jij nodig hebt om weer meer grip, vertrouwen en rust te ervaren.

Bij de Tinnitus Academie doe je dat niet alleen. In een kleinschalige setting, midden in de Twentse natuur, begeleiden we je stap voor stap in een traject dat past bij jou, jouw klachten en jouw situatie.

Daarom werken we in meerdaagse trajecten zodat we een duurzame verbetering kunnen realiseren.

Onze meerdaagse trajecten zijn wetenschappelijk onderbouwd en onderzocht door de Universiteit Twente en de Vrije Universiteit Amsterdam, met onze eigen tinnitus en hyperacusis* ervaring als fundament. 

Het groepstraject duurt 4 dagen en bestaat uit 8 deelnemers. Je werkt veelal in subgroepen van 4 personen en hebt gedurende het traject circa 4 één-op-één sessies met vier van onze specialisten. Je wordt tijdens het hele proces begeleid door een de trajectleider. Vanzelfsprekend is hij/ zij ook medisch geschoold. De kracht van dit traject ligt in de combinatie van de groep, veel persoonlijke aandacht en herkenning. Het traject is zo opgebouwd dat jouw proces op maat wordt in gericht precies op basis van jouw behoefte. 

Het duotraject duurt 3 dagen en is bedoeld voor 2 deelnemers. Wij zorgen voor een zorgvuldige samenstelling van het duo. Je wordt gedurende het hele traject begeleid door een trajectleider en hebt 3 één-op-één sessies met specialisten. We werken tijdens dit traject ook intensief aan je eigen proces, terwijl de directe uitwisseling met de duo-deelnemer zorgt voor verdieping, inzicht en versnelling.

Het exclusieve individuele traject duurt 3 dagen en is volledig afgestemd op jouw klachten, situatie, persoonlijkheid en context waarin je leeft. Je wordt gedurende deze dagen intensief begeleid door een trajectleider en spreekt minimaal 3 specialisten individueel. Volledige aandacht, maximale verdieping in jouw proces en volledige afstemming, dat is de kracht van een individueel traject.

Ons proces is helder. Je start met een gratis online informatieavond, gevolgd door een vrijblijvend intakegesprek. Tijdens dit gesprek onderzoeken wij of wij kunnen bedragen aan jouw proces en jij kunt zorgvuldig overwegen wat voor jou de beste keus is. Bovenal is het belangrijk dat er een klik is dat er vertrouwen is. 

• Kan tinnitus veroorzaakt worden door gehoorverlies?
  Ja, gehoorverlies kan tinnitus beïnvloeden. Als het oor minder (goede) signalen doorgeeft aan het brein, kan het brein geluid anders gaan verwerken, waardoor tinnitus kan ontstaan of toenemen. Wil je meer toelichting? Lees dan deze volledige pagina.
  
  
• Als je gehoorverlies hebt, heb je dan altijd tinnitus?
  

  Nee. Gehoorverlies en tinnitus komen vaak samen voor, maar het één leidt niet automatisch tot het ander. Veel mensen met gehoorverlies hebben geen tinnitus, en andersom.
  
  

• Heb je altijd gehoorverlies, als je tinnitus hebt?
  

  Nee. Meestal is je gehoor goed en kun je wel tinnitus ervaren.
  
  

• Wordt tinnitus erger door stress?
  

  Vaak wel. Stress maakt je systeem gevoeliger en je gehoor alerter, alsof je lichaam zich voorbereidt op mogelijk gevaar. Daardoor kan tinnitus sterker naar voren komen. Je kunt bijvoorbeeld merken dat het geluid intenser wordt, verandert van toon of dat beide oren betrokken raken.
  
  

• Kun je leren om minder last te hebben van tinnitus of kun je weer (meer) rust en stilte ervaren?
  

  Ja, zeker. Voor veel mensen is dat mogelijk. Met persoonlijke begeleiding en aandacht voor alle factoren die invloed hebben op tinnitus, kun je weer meer rust ervaren. Je hebt immers jarenlang zonder tinnitus geleefd en stilte ervaren. Dat vermogen om rust en stilte te creëeren, is niet verdwenen. 
  
  

• Is tinnitus met gehoorverlies anders dan tinnitus zonder gehoorverlies? 

  Vaak wel. Bij tinnitus met gehoorverlies speelt verminderde input vanuit het gehoor naar het brein een belangrijke rol. Zonder gehoorverlies kunnen andere factoren, zoals stress, overprikkeling, een verminderde belastbaarheid, lichamelijke spanning of een ingrijpende levensgebeurtenis, ook een grotere directe of indirecte invloed hebben op tinnitus.